Bierzesz do ręki produkt dla dziecka. Z przodu kolorowe owoce, uśmiechnięta postać i wielki napis „BEZ DODATKU CUKRU”. Obok drugi produkt krzyczy „ŹRÓDŁO WITAMIN”.
Który wybrać?
Najprostsza odpowiedź brzmi: odwróć opakowanie.
Bo to właśnie z tyłu zaczyna się najciekawsza część zakupów.
Nie trzeba przy tym studiować technologii żywności ani chodzić po sklepie z kalkulatorem. Wystarczy wiedzieć, gdzie spojrzeć i których informacji nie dać sobie przykryć dużym napisem z przodu opakowania.
Oto 7 rzeczy, które naprawdę warto sprawdzać.
1. Zacznij od listy składników
Skład produktu nie jest przypadkową wyliczanką.
Składniki podaje się zasadniczo w kolejności malejącej według ich masy w momencie użycia do produkcji. To oznacza, że na początku znajdziemy te, których w recepturze użyto najwięcej.
Jeżeli więc pierwsze pozycje wyglądają tak:
cukier, syrop glukozowy, mąka pszenna...
to już wiemy całkiem sporo.
Nie musimy nawet znać dokładnej receptury.
Z drugiej strony nie warto wpadać w pułapkę:
„Im krótszy skład, tym zdrowszy produkt”.
To nie zawsze działa.
Produkt z pięcioma składnikami może mieć na pierwszym miejscu cukier, a produkt z dwunastoma może zawierać kilka różnych owoców, błonnik, witaminy i naturalne aromaty. Nasze słodycze LiLY mają w swoim składzie do 12 witamin i minerałów, tak więc ich skład jest dość długi.
Liczy się więc nie tylko ile składników widzimy, ale przede wszystkim jakie to składniki i w jakiej kolejności występują.
2. Sprawdź, gdzie ukrywa się cukier
Tutaj robi się ciekawie.
Cukier na etykiecie nie zawsze występuje po prostu jako „cukier”.
Możemy spotkać między innymi:
- syrop glukozowy,
- syrop glukozowo-fruktozowy,
- fruktozę,
- glukozę,
- dekstrozę,
- sacharozę,
- syropy,
- miód,
- koncentraty niektórych soków owocowych.
Dlatego szybkie przejrzenie składu i stwierdzenie „nie widzę słowa cukier, więc cukru nie ma” może prowadzić na manowce.
Jest jeszcze jedna pułapka.
Producent może wykorzystać kilka różnych źródeł cukrów. Każde z osobna znajdzie się wtedy niżej na liście składników, choć razem mogą stanowić znaczącą część produktu.
Dlatego po przeczytaniu składu warto zrobić jeszcze jedną rzecz.
Spojrzeć na tabelę wartości odżywczych.
3. „Węglowodany” i „w tym cukry” to nie to samo
W tabeli znajdziemy między innymi dwie pozycje:
Węglowodany
w tym cukry
I tutaj często zaczyna się zamieszanie.
„Węglowodany” to szersza kategoria. Obejmuje nie tylko cukry, ale również inne przyswajalne węglowodany.
Pozycja „w tym cukry” pokazuje natomiast ilość cukrów występujących w produkcie.
Co ważne, nie oznacza ona wyłącznie cukru dodanego przez producenta.
Jeżeli produkt zawiera np. mleko lub owoce, część wykazanych cukrów może pochodzić naturalnie z tych składników.
Dlatego tabela i lista składników powinny być czytane razem.
Jedna bez drugiej nie zawsze daje pełny obraz.
4. „Bez cukru” i „bez dodatku cukru” oznaczają coś innego
To jedna z rzeczy, które najbardziej potrafią namieszać podczas zakupów.
„Bez cukru” oraz „bez dodatku cukru” nie są synonimami.
Określenie „bez cukru” może być stosowane, gdy produkt zawiera nie więcej niż 0,5 g cukrów na 100 g lub 100 ml.
Natomiast „bez dodatku cukru” oznacza, że do produktu nie dodano cukrów ani innych składników użytych ze względu na ich właściwości słodzące. Produkt może jednak zawierać cukry występujące w nim naturalnie.
Przykład?
Produkt owocowy może być bez dodatku cukru, a jednocześnie w tabeli wartości odżywczych nadal zobaczymy kilka gramów cukrów.
I wszystko się zgadza.
Dlatego właśnie warto czytać więcej niż jeden napis na opakowaniu.
5. Jeśli nie ma cukru, sprawdź, czym produkt został posłodzony
Brak cukru nie oznacza automatycznie braku słodkiego smaku.
W produktach bez cukru możemy znaleźć między innymi:
- erytrytol,
- ksylitol,
- maltitol,
- izomalt,
- glikozydy stewiolowe,
- sukralozę,
- aspartam,
- acesulfam K.
Nie wszystkie te substancje działają tak samo. Więcej na ten temat pisaliśmy we wcześniejszym artykule o słodzikach.
Erytrytol, ksylitol, maltitol i izomalt należą do polioli. Stewia, aspartam czy acesulfam K to natomiast substancje intensywnie słodzące, których potrzeba znacznie mniej.
Nie ma sensu zakładać, że jedna trudna nazwa oznacza „chemię”, a druga automatycznie dobry produkt.
Nazwa brzmiąca znajomo nie jest certyfikatem jakości.
Zresztą „kwas askorbinowy” może brzmieć groźniej niż „witamina C”, choć mówimy o tej samej substancji.
Jeżeli produkt zawiera większe ilości polioli, na etykiecie może pojawić się również informacja, że nadmierne spożycie może wywołać efekt przeczyszczający.
Szczególnie przy produktach dla dzieci warto zwrócić na to uwagę.
6. Nie daj się złapać na jeden atrakcyjny napis
„Naturalny”.
„Fit”.
„Dla dzieci”.
„Źródło witamin”.
„Bez oleju palmowego”.
„Bez dodatku cukru”.
Każde z tych określeń może zwracać uwagę na konkretną cechę produktu. Problem zaczyna się wtedy, gdy na jej podstawie oceniamy cały produkt.
Wyobraź sobie napój z dużym napisem:
„Z WITAMINĄ C”
Brzmi świetnie.
Ale obecność witaminy C nie odpowiada jeszcze na pytania o zawartość cukrów, kwasowość napoju czy wielkość porcji.
Podobnie jest ze słodyczami bez cukru.
Brak cukru może być realną zaletą, ale nadal warto sprawdzić pozostałe składniki.
Przód opakowania ma przyciągnąć uwagę.
Tył ma dostarczyć informacji.
7. Sprawdź porcję, ale porównuj produkty na 100 g
To jeden z najprostszych trików podczas zakupów.
Producent może podać wartości dla jednej porcji, ale „porcja” bywa bardzo różnie definiowana.
Jedna marka uzna za porcję 20 g, druga 35 g.
I nagle pierwszy produkt wygląda znacznie lepiej.
Dlatego jeśli porównujesz dwa produkty, patrz przede wszystkim na wartości podane na 100 g lub 100 ml.
Wtedy porównujesz jabłka z jabłkami.
Dopiero później zastanów się nad rzeczywistą porcją.
Bo jeśli produkt ma 10 g cukrów w 100 g, ale dziecko zjada jednorazowo 15 g, sytuacja wygląda inaczej niż przy opakowaniu, które znika w pięć minut i zawiera 80 g produktu.
A rodzice dobrze wiedzą, że „jedna porcja” według producenta i „jedna porcja” według dziecka potrafią być dwiema zupełnie różnymi jednostkami miary.
A co z wartościami odżywczymi?
Nie warto patrzeć wyłącznie na cukier.
W tabeli znajdziemy również:
- wartość energetyczną,
- tłuszcz,
- kwasy tłuszczowe nasycone,
- węglowodany,
- cukry,
- białko,
- sól.
W zależności od produktu mogą pojawić się również informacje o błonniku, witaminach czy składnikach mineralnych.
Nie istnieje jednak jedna magiczna liczba, po której można powiedzieć:
„Ten produkt jest zdrowy”.
Jogurt, lizak, płatki śniadaniowe i orzechy mają zupełnie inne role w diecie. Porównywanie ich wyłącznie po liczbie kalorii niewiele nam powie.
Najlepiej porównywać produkty należące do tej samej kategorii.
Lizak z lizakiem.
Jogurt z jogurtem.
Płatki z płatkami.
Wtedy etykieta zaczyna być naprawdę użyteczna.
A co z listą E?
„Bez E” brzmi dobrze marketingowo.
Tyle że samo oznaczenie symbolem E nie mówi nam, czy dany składnik jest „dobry” czy „zły”. Numer E oznacza, że substancja została dopuszczona jako dodatek do żywności w Unii Europejskiej dla określonych zastosowań i warunków użycia.
Nie oznacza to oczywiście, że każdy produkt zawierający dodatki będzie świetnym wyborem dla dziecka.
Ale ocenianie produktu według zasady:
E = złe
jest po prostu zbyt dużym uproszczeniem.
Znacznie więcej dowiemy się, patrząc na cały skład i zastanawiając się, jak często dany produkt pojawia się w diecie.
Jak przeczytać etykietę w 20 sekund?
Nie zawsze mamy czas analizować każde opakowanie jak dokumentację techniczną.
Można więc przyjąć prosty schemat.
Najpierw skład.
Sprawdź pierwsze 3–5 pozycji.
Potem cukry.
Spójrz na „w tym cukry” na 100 g.
Następnie substancja słodząca.
Jeśli produkt jest bez cukru, zobacz, czym uzyskano słodki smak.
Porównaj z podobnym produktem.
Nie oceniaj liczby w oderwaniu od kontekstu.
Na końcu zastanów się nad porcją.
I tyle.
Po kilku takich zakupach człowiek zaczyna robić to niemal automatycznie.
Jak czytać etykiety produktów dla dzieci?
W przypadku produktów dla dzieci jest jeszcze jedna rzecz, o której łatwo zapomnieć.
Kolorowe opakowanie nie jest informacją żywieniową.
Postać z bajki, owoce na froncie czy słowo „kids” nie sprawiają automatycznie, że produkt ma lepszy skład od zwykłego odpowiednika stojącego pół metra dalej.
Czasami ma.
Czasami nie.
Dlatego produkty przeznaczone marketingowo dla dzieci warto porównywać również z ich „dorosłymi” odpowiednikami.
Można się zdziwić.
Czy trzeba analizować wszystko, co je dziecko?
Nie.
I chyba byłoby to na dłuższą metę nie do zniesienia.
Etykieta ma pomagać podejmować decyzje, a nie zamieniać zakupy w egzamin.
Jeżeli kupujesz jakiś produkt regularnie, przeczytaj jego skład raz porządnie. Przy kolejnym zakupie wystarczy zerknąć, czy receptura się nie zmieniła.
Więcej uwagi warto poświęcić produktom, które dziecko je często.
Słodycz zjedzona raz na jakiś czas nie wymaga takiej samej analizy jak płatki śniadaniowe jedzone każdego ranka.
Co warto zapamiętać?
Czytanie etykiet wcale nie musi być trudne.
Zacznij od kilku prostych rzeczy:
sprawdź kolejność składników, znajdź źródła cukrów, zobacz ilość „w tym cukry”, odróżniaj „bez cukru” od „bez dodatku cukru”, sprawdzaj rodzaj substancji słodzącej i porównuj produkty w przeliczeniu na 100 g.
I nie oceniaj całego produktu po jednym haśle.
To chyba najważniejsza zasada.
Bo najlepsza etykieta to nie ta, na której z przodu znajduje się najwięcej obietnic.
To ta, którą rodzic potrafi przeczytać i wie, co właściwie kupuje swojemu dziecku.
